About Me

My photo
I live eachday hoping tomorrow will be a better day

Sunday, September 7, 2014

Rejoice in sufferings a sermon review

Tuni (September 7, 2014) biakna kikhop huna Pastor sermon 'Thuakna leh kipahna' (Rejoice in sufferings) I Peter 4:12-19 pansana hongen kana kipahpih mahmah uhi. Thuaknate kipahna a sim ding ahihna ziak te: Ithuaknate (i) Pathian sehkholh ahi; (ii) Kris toh pumkhat ihih chetna(evidence) ahi; (iii) kipahna bukim itanna ding chetna(assurance) ahi, huan ithuaknaten (iv) Pathian pahtawi hi; chihte hon khamuan mahmah hi.
Sermon ka na ngaih khiak lai in, ka lungsim ah hiai ngaihtuahna kana nei hi. Ahihleh ken tunia thuakna (suffering) leh haksatna/buaina (problems) kana tuahte atunga kigente dana dika, kipahna a simtheih vek mah ding  hiam? Thil hoihlou hih (criminal acts) ziak hiam ahih kei leh dan kalha nasep leh thuman louhnate ziaka thuaknate ah kipahna aom thei taktak diam? Hiai toh kisaia dawnna in, i changtel I Peter 4:15 " Himahleh nalak ua kua hiamin athuakleh, tualthat, guta, thil hoihlou hih leh thil tenga akikum ziaka thuak hikei hen" kana mua, hon hilhchian mahmah ka sa hi. Hiai Chang 15na pen atunga kipahna hithei dinga kigen thuaknate etchetna(litmus test) hilou ding hiam chih hon phawk khesaka, sermon kana phattuam pih mahmah hi.
Hiai thu ka family ua ka kikup lai un naute khatin, 'ahihleh Pa, racial discrimination ziak leh economical ziaka thuakna tekhawng bang achidi? chiin hon donga. Ken bel, 'racial discrimination leh poverty ziaka thuakna te khawng en i ut thua (intention) ihihkhak ahihlouh ziakin kipahna a sim theih mailou ding hia'  chi'n kana dawng hi. Simtuten bang ngaihdan inei hiam, theih beh ut lai mahmah ing.

Sunday, August 3, 2014

Na inkuan om dan ding gel fel in

Tu kum 2014 Nute ni a dia telkhiak thupi 'Na in kuante om dingdan gelfel sakin' Isai 38:1(b) pansanà nuten thugen kidemna aneih na ua pana ken leng muhdan kana neih tamlou hiai anuai abangin kon taklang ut hi.

Khatna ah, kumpipa Hezakia hampha sa ing. Si ding sapsap leng,  a insung fel lou omte hih fel dinga asihma ngeia theisakna amuh Hezekia hampha lua hi.

Nihna ah. Laisiangthou pen tangtawna dia thu hing (everlasting livining words) ahihna kilang hi. Hezekia insung fellou pen bang hihiam chih akigen lou hi. Hiai akihen louh hangin aman bel athei chiang mahmah hi. Huaiziakin tuabang thutung amuh phetin "baanglam nga in akap huphup" chih imu hi. Na zi or natapa/tanu apiangthak kei chi bang specific tàka akigen louhna takin ei adia poimoh banga laktheih hong hi zaw hi.

Thumna. Adamsung kum 15 a hihsausak ahih sangmahin leng Hezekia in a insung fellou bawl fel  alunggulha akahna thupi kasa zaw hi. Insung fellou, Pathian tuak dia kimanlou ahihlam leng phawklou hinkhua kizang2 hikha di hia chih hon ngaituah sak hi.
Eite leng hampha hi hang. Kumpi Hezekia in Pathian deihna banga vai hawma ahunte azat banga kizangzou te hikei mah lehang hiai Laisiangthou pen iki vel phatna dia izat theih leh bang chikchianga ihun bei ding ahia chih theilou ihihmanin mi hampha hi ding hihang.

Friday, July 4, 2014

Na deihlam lei ah hihin om hen….(Mathai 6:10)

Thumna tampi toh Saptuam pumpi thupi dia kumtenga itel khiakte uh mimal takin kana kipahpih thei mahmah hi. Abiiktakin, tunaia thupi dia itel khiak uh ‘Thupina i Pathian pia un’ chih  leh ‘Thouni in, lamni’(2013) te ahun leh  saptuamte dinmun toh kituak mahmah kana sa hi, mi tamtakin, hiai thupite tungtawna, Pathian aw, leh Khasiangthou kithuahpihna ina tan ngei uh leng ka lamen hi. Tukum 2014 adia thupi itel khiak uh ‘Na deihlam lei ah hihin om hen (Mathai 6:10)’ chih toh kisai mimal in kana kipahpih mahmah nate tamlou ka hon taklang ut hi.
Khatna ah, bangziaka, Pathian, bangkim hihthei leh bangkim tunga thuneitu, a ut hun hun leh a ut bangbanga mun chiha thil hihthei gige hinapi, A deihdan leitunga hiha om na dinga, eikhawng leltakin ingetpih ngai ahia? Jesu'n Pa deihlam anuam ahaksa aleng 'keithu hilou in,Nangthu hihen' ana chih banga, eite leng tua bang tup leh lunggulh pena nei dia hon sinsakna leh thu hlhna ahi. Huaiziakin, Jesun ama lunggulh leh tupte lunggulh pih leh tuppih dinga hon sinsak ahihmanin, hampha petmah hi hang. Hiai bang hamphatna, Jesu, vanga ngah leh tangte ihihna in gouluahpih dia tel ihihna gen khia hi. Nouzaw na thum chiang un, hiai bangin gen un(Mat 6:9). Huaiziakin, ‘Jesu, nang vangin’ chih la kipaktaka isaksak ding uh himai!
Nihna, Pathian deihdan leh A deihlam eite tungtawna leitunga hih leh sepkhiaka om ding tuh, Jesu’n hiai thumna tungtawna hon sinsak ahi. ‘Na deihlam vana akihih bangin, leiah leng hihin om hen’. Van angelten sun leh jan chih omloua, Pathian phata adeihdan a aom bang ua, ei leitunga khosa laiten leng Pathian deihdan izona, isepkhiak ding tuh, Jesun hiai thumna tungtawna hon sinsak ahi. Hiai pen ataktak(practical) ainiteng hinkhua a zat le zuih ding ahihdan chiangtakin imuthei hi. "Nou na tung ua khialte na ngaihdam kei uleh bangchin na Pa uh vana omin na khelhna uh hon ngaidam thei dia?" (Mat 6:15). A thumna pen gengena, kumkhat sung thupi dinga telkhe hial himahlehang, ei hinkhua aizat kei leh, Pahian deihdan hihna dinga pan lakhalou kisuak dinghi. Pilvan huai mahmah.

Thumna, leitunga hiha omding, Pathian deihdan bang ahi dia le? Laisiangthou pumpi Pathian deihdan leh tupte genkhiakna leh Pathian aw, ahi. Huaiziakin, Pathian deihdan leh tupte theithei dingin, Laisingthoua kibulphut hinkhua, Inkuan khosa leh ki vaihawm ihih ding tuh Pathian deihdan ahi.  A toma genin, mimal in ihinkhua deihtelna Pathian kianga lankhia a, Pathian deihdan ahih leh thuakngap, tan dingte tan ngam dinga leh khovel buahna bangloua kikep siangthou ding tuh, Pathian deihdan hiha om theihna ding lampi ahi. Tuabang hinkhua, lohching leh hithei ikisak lailai in leng Pathian deihdan hikhalou ding ahihmanin, ihinkhua athon lel suak ding hi. Sam 127 ah Pathian lampihlouh in leh avenpihlouh khopi te aveng zou kei uh achi keia, athon ahi achi zaw hi. I hinkhua leh nasepte athon mai hilou dingin,  Toupa, na deih lam hihin om hen' chithak chiat ni.

Sunday, February 17, 2013

Nagam hongtung hen


NAGAM HONGTUNGHEN
            EBC Saptuamin kum 2006 thupi dia, atelkhiak “Nagam hongtunghen” chih toh kisai igen khawm ding uh. Pathian gam tuh nek-le-dawn thu hiloua, khalam pilna leh theihna tengtenga Pathian deihlam theihna, ahi zaw…(Roman 14:17; Kolosa 1:9-14). Huan, Pathian gam hongtung theihna dinga poimoh masa pen zaw, Pathian min zahtakna ahi. Pathian min zahtakna om louhna ah Pathian lalgam atungthei ngeikei ding. Jesu toh kituaka Pathian gam anei laisiangthoua imuhte hiai anuaia bangin en ni hang:
i)              Pathian gam ahongtun chiangin khelhna hihlat in/kiphoksak in a omzel hi: Khelhna kiphuan khiakna in hotdam na leng atun hi. Zakai inn a  Jesu atun in, khelhna te phuangkhiakna, hotdamna atung hi (Luke 19:8-10). Jesu toh kilhdena om migi lou nihte laka khat in khial leh sitak ahihdan kiphawka Jesu mai a akipuan in, Jesu’n Paradise ah alutpih ngal, chih imu hi (Luke 23:40-43). Numei pasal nga vei neisa ahihdan teng Jesu’n ahihlat agen khiak ziakin mite’n agingta uh (John 4:18, 28-29, 39).  Khelhnate hihlata kimualphou sak zaw khovel hihdan ahia, himahleh, Pathian gam ah bel khelhna kiphawkna in hotdamna leh tangtawn hinna atun zaw hi. Himahleh, khial hihlam leng kiphawk loua, dik kisa gige ihihleh, Pathian gam lut ngeilou ding hihang.

ii)             Pathian gam ahongtun chiangin mihing hinkhua a Pathian in atup leh ngimte hihlat leh theih telsak in a om jel hi. Peter leh a unaute Jesu toh akituah un amah juiding leh mihingman dia sap in aom uhi (Luke 4:18-19). Paul (Saul) mipil leh dansiam mahmah himahleh Jesu Kris akianga akilaktakin, ahihding hilh leh theih sakin a om phet hi (Nasepte 9:6,15). Israel namte Pathian in abawl na ziak leh atup leh ngimte kichiantakin Jeremia 13:11 ah imu hi. Huaite tuh, Pathian belh gige ding, Amah minthanna/thupina leh kilawmna ding ahi.

iii)            Pathian gam hongtun chiangin mihing gel dan/lemtheihna/chiindante kheklamdang leh lumleh sak in a om. Jesu temple a ahoh in mihing lemtheihna leh geldana lemchang sumkheng mite/kithoihna dia vakhu leh ganzuakte anoh khia vek hi(Marka 11:15). Mipi sanga vakna ah Phillip in asum bei dingzah leh ahaksat dingdan angaihtuah khia theilel hi. Himahleh, Pathian gam ah ahitheilou a om kei hi(John 6:5-7). Mosi kianga Pathianin Israel mipite sa(meat)a vak ding achih lai in Mosi in, mipi tamdan leh sa beiding zah khawng in Pathian anadek hi. Pathian in tangtawn Toupa khut hiaite semthei lou dinga tomlua hia – achihsan hi(Namber 11:21-23). Pathian tup leh ngim/deihdan donglou a, ei lem theihna kia a ikivaihawm isawm leh Pathian gam ilak ah hongtung thei ngeilou dinghi. Babel Innsang lam thu (Gen. 111-9) enthak ni hang. Pathian deihdan ahih keileh alohching ding omlou hi.

iv)           Pathian toh kithuah miten, Pathian lunggeel leh tupte atheichian jel uhi: Emmau khua zuana pai mi nihte kianga Jesu kilakin Jawneite thugen leh thil omdante ahilhchian hi (Luke 24:25-27, 32). Judate Dan in atup leh ngimte Jesu’n ahilhchian hi(Matt. 5:21-33). Joseph a ute’n deih lou a azuakmang sa un, akimuh nawntak un Pathian in ihinna te hon humbitna dinga hon sawl masak ka hi( Gen 45:5), achithei hi.

Himahleh, khatvei vei hinkhua a buaina leh haksatna/ginlelhna te’n Pathian gam muh ding hondal thei hi. Jesu’n asihsan nungin nungzuite lungkia in amau nasep ngeimah ah kiknawn uhi. Jesu akiang ua hong kilak ana thei kei ua, alau uhi (John 21:3-4). Jesu tuitunga khe apai a mu ua, sikha sa in alau uhi(Mark 6:48-49). Hiaite apan, Pathian gam lunggulh huai ahihdan ithei thei uhi. Huchimah bangin Pathian gam/Pathian ompihna tellou hinkhua alauhhuaidan leng ithei hi. Huaiziakin, Jesu’n nungzuite kiangah nouzaw na thum chiangun ‘Ka Pa uh vana om, na min kizahtak hen, nagam hongtung hen …. (Luke 11:2) chi’n honna thuhilh hi.  Pathian gam ngen a, huaimah lunggulh anei dingin ana hilh hi.
Pathian gam leh adiktatna zong masa loupia,(Matt. 6:33) mahni deihdan leh hoihsak banga pai ihih khakding lauhuai hi. Mosi’n Pathian ompihna tellou alauhhuai dan phokin “Na ompihna atel kei ding leh zaw hiai apan honpi suan non dah mai in (Exodus 33:15-16) chi’n ana ngen hi. Gospel/tanchin hoih ziaka, gamlaka nam asim theih leng hiloute hiaitan honpi nunga, ei lemgeel leh hoihsak dana vai ihawm leh, hihmanthata ihong om  khakding lauh huai mahmah hi. Toupa mel/Agam leh Adiktatna lunggulh in nei in zongni hang. Toupa muangte thilhoih himhim tasam lou ding (Sam 34:10) ahih ziakun. Israel te’n Kumpi ding anget lai un, amau ngaihtuahna leh kim leh kianga thil omdan toh tehin kisiamtan nading factor tampi anei dinguh, himahleh huaite Pathian deih dan ahi kei (1Samuel 8:1-3). I mimal hinkhua leh khosakna, nam/gam vaihawmna ah Pathian gam leh diktatna izong khana uhiam? 
(September 24, 2006, Sunday EBCC, Delhi Biakna a, Pa L. Ngulminthang thugen ahi) 

Saturday, November 19, 2011

FOLLOW THE STAR


1993 Khrismas ei ECC (tua EBC hita) Saptuamin TRACI House, Greater Kailash (GK), Delhi ah ki zang hi. Hiai kum pen EBC in atuam a Khrismas izat masak kum uh leng hi’n ka thei hi. Kei leh ka Inkuan uh a dingin leng Delhi khopi a Khrismas kazat masak kum pen uh ahihmanin, ihidan leh kizatdan peuhmah ahi ding mah dan in ngaihtuahna ki nei a, anuam mahmah hunk hat leng a suak hi.Hiai Khrismas programme toh kisai memories khenkhat (sweets & sour) ka hon share ut hi.

Pu Mang (T.Gwite) toh a gari a tuangin krismas zatna mun ding TRACI House enin ka va hoh uhi. Huai mun ah Pastor (Caina ?) in a office room leh hostel etc Room tuamtuamte hon et pih kawmin, TRACI in anasepna uh(Ministries)te hon houlimpih hi. Huchia room khat apan room dang en a ka pai un, khat veivei Pu Mang in ‘Oh! God is so gracious, God is great”  hon chi khe vangvang jel hi. Huchia  room tuamtuam velzohin Pastor pa’n ground ah hall khat ka nei ua, huaipen nou adingin ahoih ding, hon chi’n tua mun ka va en uhi. Saptuam milip 100-150 khawng dinga ki tuatin hithei mahmah leh kidaih hun dia hisap in booking aki bawl hi. A jingchaingin, tuailai bangzah hiam toh social work chih pianin hall arrangement/decoration bawlna ki nei hi. Ajign nawn tuh krismas ni ahong hita hi.

Hiai krismas programme ah naungek(Mr Kevin Siamlian) latna Pu Mang in neia naungek Siamlian a anga pomthenthan lai bang ka mit kha ah alang thei lai mawk hi. Vangphat huaitakin, Pu Rouchung Pudaite, Manipur lam apan hong kikin krismas programme hong zang kha hi. Pu Rouchungin athugenna ah Sinngat kaat thu bang hon gen kha hi. Aman ‘Singngat on flame’ hon chih leh Pu KKSiamin atut mun apan ‘Sinngat burning’ a na chi namnam hi. Pu Rouchung thugen “Follow the Star” chih in ka ngaihtuahna hon sukha mahmah a kana mangilh thei het kei hi. Aman a genjelna ah, mipil thumte’n Aksi juiloua, kumpi in a aluttakun a Aksi juih uh mangsak uhi, achih dik kasa mahmah hi. Tu khawng a ka ngaihtuah thakthak chiangin leng a thugen dik kasa deuhdeuh hi. I khosakna munte leh dinmunte bang hong changkang deuh a i om chiangin, Pathian thu bang ah leng ahelpih ihau deuhdeuha, ahun leh munjil chih bang itamsak a, ijuih Aksi, huaituh Jesu Kris bang en kha nawnlou in akilawm leh nop ding jawng ngaihtuahna lian lua abatna chiang tamta hia muhtheih in om hi. Aksi (Jesu Kris) jui ihihlam bang kithei kha nawnlou phial a om theih ding abang hi. Khovel paidan, akilawm ding, diplomatic deuh chihte in hon zou gawpa, chihtakna leh Kris a dia ginomna bang tawm deuhdeuh a, thankik bang a gial khek jialjial thei a omte bang en huai sakna lian gawpta abang hi.  Din mun leh hihnate conscious gawp,  sensational deuh a hih leh spectacular performance lunggulhna lian gawpta hi. Krismas zaw Bangkim hihthei Pathian(Almighty God) bangmah hih theilou leh simmoh thauk dia itna ziaka hong kipiakna hun ahi jaw mahmah hi. En izatdan toh kituakna hiam? Hiai kingaihniamna mah nang leh ken tuni a itaksap pen ahi maimah hi. Khovel kiphatmoh  aki niam khiak Kris chih thupi a dik mahmah hi.  Rev Ginsianthang in ‘Bangdia Kalvari mual bawl thei van Pathian hing, Kalvari mual a simmoh huaitaka hongs i ahia?’ achih ngaihtuah thak ni hang. I kiphatmoh Kris leh a hehpihna athakin tu Krismas hun ah ilungsung “Bawng In” ah hong piangthak nawn hen la Amahmah vaihawm leh thuneitu in jangthei chiat leng lunggulh huai mahmah hi. Saptuamte na vekun, Krismas manpha leh Kumthak Chibai!


Hiai programme a nuam hetlou khat ahih leh Krismas zatzohni in TRACI House Pastor in zu dawnna bottle hawm bangzah hiam hon mu khia a, ‘hi chi ding ka hon sa het kei’ ! chia hon genin Krismas zat nopna tengteng bang beisak phial hileh kilawm hi.


Guardian – Ward relationship


L.Tuni tuailaite ‘fresher vaidawnna’ programme a ‘Guardian-Ward relationship chih toh kisai houlim thei dia iom manin Pathian min iphat hi. Huan, hiai thu gendia hun honpia tualai heutute, banah kisakhawlh laia, awlmohna leh deihsakna toh phone leh SMS tungtawna hon hanthawn   heutute tungah kipah thu ka gen hi. Kei, namai ua hong dingpa, singtang khua neuchik, cycle nasan leng atun louhna mun, government school, huaileng teacher khat-le-nih lel, et-kolna school apan khangkhia ka hi. Nek ding Antang, meh di Maipum leh meh houte, huan, lampai man dia zuak ding Aak kipuaka, kho lianzawa zil dia na kuankhia zou lel ahi. Huaiziakin, nou laisiam taktakte, khopi khat apana, khopi lian zaw, zil dinga hongpaite thuhilh dingin, kei mihinnna leh hihna ah, bangmah a omkei a, noute mai a dingtaak leng ka hi kei, chih ka hon pulak masa hi.  Himahleh, Toupa ahoiha, ahon domsanga, Amah hauhsakna leh thupi dan kei leh ka Inkuante’n ka tang mahmah uhi. Toupa phatin om hen. Jacob a upa lau a ataimangna apan kiknawn Jordan luipanga Pathian kiang a athumna “……… Toupa aw na sikha, … na chitna leh muanhuaina khempeuh tangtaak leng ka hi kei… hiai Jordan lui ka kan lai in, ka chiangkhun kia lel ka neia, tu in bel mi pawl nih hial kahong phata uhi (Gen 32:10), achih bangin, huai Pathian ompihna mah tuh, tuni a noute mai a kahon dinpih ahizaw hi.
2.         Delhi khopi a sinna sangzaw lunggulha hongkuan, Saptuam mi melthak(fresher) tamtak ka hon muhin, Pathian hauhsakna leh hoihnate ingahdan honphawksak a, kipah huai kasa mahmah hi. Neih-leh-lam, sum-le-pai banah lametna lianpi toh noute hon supporttu ding nu-le-pa muanhuai taktak nei na hihman un ka hon ngaisanga, kon kipahpih mahmah hi.  Huan, noute apan, nu-le-pate, banah imi isate’n lametna lianpi nei uh ahi chih mangngilh kei ni hang. Neih leh lam, hauhsaknate ineih laiin, Solomon thugen, (Eklijiasti 5:13) “Van ni nuai ah ahoihlou mahmah khat ka muh om hi; min aneihsa amah siatna dia azat”, chih ngaihtuah thak ni hang. Huan, Victor E Frank in a laibu ‘ The unheard cry for Meaning’ chiha agelh “ Ever more people today have the means to live but no meaning to live for” achihte bang hilou dingin pilvang ni hang.   Huaiziakin, hauhsakna leh vualjawlna itante zangsiam leng. 1962 velin  ei community apan mi nih lel khawng Delhi ah laizil in ana om ua, amaute anih tuakun, milohching leh thupi ana hita uhi. Tu chiangin, Delhi ah ei community kia leng mihing 2000 vel bang oma, lohchinna percent bang zah ahi dia? I population a khan dungjui in population quality lengakhan touh kiphamoha huan, dynamic leh productive zaw akhan theihna dingin, tunia eite mohpuak ahi. I ngaihdan tangpi(general perception) himhim bang leng quality chih tiltelna om nawnlou khat hiam, chih kivel thak tuak hi. Hiai toh kisai tangthu khat ka hon gen ding. Kumpipa bawngnawi petu in, kumpipa bawnghnawi(milk) aiangthou tawpa bawlin ape jela,. Ni khat bel huai bawng nawl ah tui ataksak kha zenzen hi. Kumpipa bawngnawi siang lou ahita chi’n lungkham mahmah hi. Hiai thu nasem dangte kiang a agenin, amaute’n enkhetu ding kisepin tuabawngnawipen, siang thouna hiam chih endik uhi. Bawngnawipen tui ahel beh uleh leng suiang thou lai ahi chi’n tui tampi helbeh in kumpipa adding leh amau a ding kidaih ding khop ahel chiang un, bawngnawi pen chiik(creamy) zou nawnlou in dau (diluted) gawp hi. Hiai bang dan in en leng hun tampi ah quality compromised ana bawl kha kha himai thei ihi.
3.         Tuni a tuailai heutute’n talking point dia honpiak uh, Guardian-ward relationship chih ahi. Guardian-ward relationship hoih leh chidamin sintute haksatna tampi a dawnzang dinga, huan, aphatuamlou ding eisunga kigensiatna leh phunna, banah chindan hoihloute apan hon kembit thei ding hi. Guardian-ward relation toh kisai legal rights leh legal complications chih hiamte gensawm ihi keia, agen dingin leng chitna kanei kei hi. Himahleh, Laisiangthou, Ruth laibu ah, Boaz (Guradian) a mohpuakna leh dinmun feltaka pawzou, huan, Elimelek, meithai mahni dinmun leh hihna kiphawk chian mahmah, huan Ruth a tup leh ngim theichiana tua bang jui dinga kuhkaltak leh thanuamtaka pangte tanchin imu hi. Amaute apan zillai la leng ichi hi. Elimelek leh Naomi nupa, gamsung kial leh haksatna ziaka, apiana Juda gama khua  Bethlehem, pan Moab gam ah ava pem uhi. Huai Moab gam ah, atate’n Moab mite zi in avanei ua, himahleh amaute’n azite uh asihsan ua, huai banah, Elimelek in leng Naomi asihsan hi. Hiai bang hunin, Bethlehem lam ah Naomi leh Ruth ahong kiknawn ua, atanau naite utoh relationship chidam leh lohching takmai nei in hong khosa uhi.
(a)          Guardian kua hia ? Tu hun in tuh, fresherte’n leng local guardian nei chiat ta dingin ka hon lamen hi. Naomi in bel atapate leh apasal in sihsan nungin leng a pasal behte (Efratha) Boaz ava bulbawl pah hi (2:1-2). Huan, amaute nuta van neihte tatkhiak a, amaute etkawl ngai ahihlai un, Boaz in “kei sanga tanau naizaw nang na hi azomin kei” achih khat kiangah thil omdan ava kikuppih hi. Huan, huai tanau zaw in mohpuakna alak ngamlouh takin Boaz in, guardianship la in Ruth leng akiten pih ngal hi. (4:2). Hiai apan imuh theih ahih leh Laisiangthou mahin leng beh-le-phung,  kitanau leh naizawte kihuai zawk deuh ding mah ahi chih ahon musak hi. Tulai khovel neih-leh-lam thil(materialism) a ki-et luatna in unau sanggam beh-le-phung bangleng honkhen thei mawk hi. Ki tanauna (relationship) chidam nei dingin tua bang hun ah pilvang ni. Anei zouzou/apau theithei va tanau bawl mawk pen hun tomchik thil adingin, navak huaisim bang mah leh chidam gige lou thei hi.  Proverb ah unau hih khasiat toh kituahkik nawn tuh  khopi lak sangin ahaksa zaw ana chi hial hi. Huaiziakin, Guardian-ward relationship chidam leh gahsuah ahih theihna dingin ahi ding dawlte mah  hih khak poimoh hi.

(b)           Guardian mohpuakna theihsiam(understanding responsibility): Responsibility ichih chiangin, ‘ the ability to response’ chihna ahi lel hi. Boaz in a behpazi (Naomi) leh Ruth( abehpa tapa’ ashsan azi)te chi moha Bethlehem lam apan ahong kiknawn lai un, ‘beh-le-phung leng dongloua, huai lamlama va tai’ chi’n leng anuaksan/hehsan in angaihsak lou het kei hi. Huai naksangin, nutate nek ding buhte ana pia in, agamte uh ana tatkhiaksak hi (3; 15-16; 4: 6-7). Min tanau nai chia local guardian di khawnga hong zat chiang ua, thului khawng sutsut alah apoimohna huna apoimoh banga leng response thei tuan ngellou, guardian ihih leh ward toh relation chidamlou ding hi. Huan, guardian in provocation hilouin, motivation zangsiam leh wardte sangsiam zaw ding uhi. Provocation pen mi kuapeuhin leng hih theia, himahleh, motivation pen itna leh deihsakna tak tellou in haksa hi. Bang hiam, wardte deih hong batzohlouh hun un leng, kou thoh sangin, deihsakna toh “you are not in your best, I know you can do better’ chi’n hasuan thei lehang relation chidamin, gahsuah thei zaw ding hi.

(c)        Ward mohpuakna (primary responsibility) theihsiam a huaimah tup chinten ding: Ruth in api zui dinga thupukna abawl khit chiangin, api in naw kik dingin kunkun mah leh ‘ napai……..nangtoh kikhen dingin hon genpih dah mai in (1:15) achi lel hi. Daniel in kumpipa nek leh dawn jute a kihih thanghuai louh ding a lungsimin atum chintena (Daniel 1:8). Laizil dia mun gamlapi a haksat na leh senna tampi toh hongpai fresherte I tup leh mohpuakna(primary responsibility) haih kei ni hang. Tum chiltel mahni, chiin iki chial uhi. Hiai bang ah kuhkalna leh chihtakna wardte apan muh ding omlouh chiang Guardian adinga siam gige bang leng haksa ding hi. Ki panpih ngaidia gintaklouh thilte/hun  khawnga diandian leh gensaksak ngai in om kei thei lehang relation chidam ding hi. Ruth lungsim putdan ah ama nopsakna ding leh enjoy mai theih ding, baihlam thilte (pasal naupang zaw) azong kei (3:9). Lai zil dia om hinapi ei utna leh anuam lamlam lel khawng delh a tai baihlam ahi.

(d)         Mahni kitheih chian: Nehru in a laibu gelhna khat ah tuh ‘discover yourself then you can discover the whole world’ ana chi hi. Naomi in amah hihna leh dinmun athei chian mahmaha, Bethlehem a akiknawn takin, mite’n hiai Naomi hilou hia, chia dot lai un, aman Naomi hon chi nawn kei unla, Mara hon chi zawta un (1:20) achi hial hi. Guardian apangkha te hin kuapeuh hita lehang, ei dinmun leh hihnate, ilaisim laia ina om dante khawng phawkloua, wardte bang perfect dia lamet gige mawka, tua bang ahihlouh chiang ua, nawn thuzak kei, na hong pawt kei chia mohsak gige penin relation chidam saklou ding hi. Huchimah bangin, ward inleng ahihna leh dinmun theisiamloua, omdan leh gamtat a pilvanglou, leh mohpuakna/guardiante thu dotlou, thulaklou leh limsakloua a om leh lohsam ding hi. (Jiribam Experience sharing).Huchimah bangin, wardte’n leng, I dinmun leh hihna theisiamin, kizangsiam lehang Guardiante’n pahtak iloh dinga, lohchinna leng ingah ding hi. Ruth in, adin mun phawkin, Beth lehem atun phet un, Naomi kiangah “loua vakuanin, hondeihsak kamuh peuhpeuh nungah buhsang kava zong ding aw, chi’n, api sawl ngai hetlou in akuan khepah mai hi ((2:2).

(e)        Ward-Guardian kithuzak tuahna: Tulai khovel ah kithuzak tuahna dia thilzat theih mobile, net SMS leh adg.adg. tampi a omta a, hilehleng, khat leh khat kikal gap lian deuhdeuh akichi sek hi. Ikiang naichik a omte toh kithuzak sangin, miles tampia gamla omte toh bang ki thuzak zawk theihin om hi. Ruth in buhsang azonna lama, athil tuah leh theihte, akim sipsipin a pi Naomi ahilhjel hi (2:19;3:16). Hun tenga om khawm gige lou uh ahihmanin, ward in a guardian thu-zak in a progress leh development omte hilh jel leh relation chidam tuan mahmah ding hi. Bang hiam Hostel seat muhna/leave regularized nading (hiai leng asia ichi kei) lela, guardian om lam phawkl el ihihleh I relation chidam lou ding hi. Huchimah bangin, guardiante bangin leng, wardte taksap leh poimoh bang ahia? Bang chi ki manage jel ahia chih bang kan dia koih ngeilou pi, a ‘guardian ka vele’ chih lel mawkin ki tanauna hih sethei ahi chih phawk kulmoh hi. Boaz in, Ruth leh Elimelekte poimoh, nekding guan in. A neihleh lamte uh apoimoh bangun tatkhiaksak lai hi. Huan, ki thuzaktuahna in misunderstanding om thei tampi apan hon vengbit thei ahi chih mangngilh kei ni. Pilvang ni hang.

(f)         Thumanna tuh lohchinna ahi: Ruth in api Naomi thumanga a thil hih leh nasepte etin utthu a hih zoh maimai ding abang kei hi. Hiai in Ruth chihtakna leh ginomna, kuhkalna ataklang mahmah hi. Hiai thuman leh kuhkalna mah tuh amau-gel kal chidamtaka zomtu ahi.

(g)        Atawpna penin, Boaz in Ruth a kitenpiha, tapa hon neihtak un, tualai in midangte’n, Naomi kiangah, “tangtawn Toupa phatin om hen, nang honhilh ding leh, na tek na vuai nunga hon vakpa hi dingin, nang hon itnu leh nanga dinga tapa 7 sanga hoihzaw nu (Ruth) in amah kitenpih hi ven” (4:15-17) achita uhi. Hiai mah tuh, inu-leh-pate, guardian leh kuapeuh in zillaite apan   ilam-et uh ahi chih phawk gige ni hang. Boaz leh Ruth nu-pa kal apan tapa piang tuh Obed ahia, Obed tuh Jese pa ahia, Jese lah David pa ahia, Jesu hongpian khanggui ahita hi. A thupi ngei.

Pathian in, guardian-ward relation chidam neia, ‘home away from home’ a khosa kawma, siamna sang zaw leh lohchinna hoihpen tang dingin, hon vualjawl chiat ta hen aw!

Damsung Haksatnate (Bangchi’n izouthei dia?)


        I hinkhua ah haksatna leh beidot hun ituak chiat uhi. Mihing a piang kuapeuhin hiai bang thilte ana tuakkha chiat ding in leng gintakhuai hi. Hiai bang hunin lungkia in, damsung zat ngaplou, hin chimtaakna tanpha tuahtheih ahi. Khenkhat lah lungliap leh mahni kihehpih in mi banglou kisakna toh nguai leh dahtakin hunte ina jang jel uhi. Himahleh, Pathian nei leh Amaha muanna nga mite bel haksatna bangteng tuakmahle uh kha muang leh lungkim/kipak in hinkhua zang thei jel uhi. Amaute’n haksatna alet semsem chiangin Pathian naih jaw deudeuh uhi. Tuabang mite midang lungkia leh thawmhaute adia panpihtu anahi gige thei uhi. Laisiangthoua imuhte hiaibang haksatna leh lungkhamna chiteng anathuaka, Pathian anabel gige mite tanchin tamlou isut ding uh.
2.         David haksatnate (Samuel I&II ah kimtakin imuthei hi):Goliath azoha pahtawina atan ziakin kumpipa Saul in             ahaza(18:8), Kumpi dia thaunilh himahleh ahuntam zaw Saul ziakin ahinna            humbitna dingin gam lakah/kokhuk ah kibu in hun azangden hi (22-23), Aji leh tate leh khomipite melmate’n gallakin ala ua, lungjing    tak mai in aom (30:4-8), Uriaji tunga atatkhelh ziakin lungkhamna in adim hi (II Samuel           12: 1-25, Sam 51), Amah tapa mahmah Absolom David tungah ahel (IISam.15),Jerusalem apan lau in atai khia a,  khevuak in Oliv tang ah             apaitou a, apai kawmkawm in alu puan a khuhin akap..(15:30),        Israel mipite asim (census) ziakin Pathian atungah alungkim keia, David tung ah gawtna atung (15:30).          David hinkhua i et chiangin lungkhamna leh haksatna in adim hi. ‘Damsung lungkhamna leh haksatnate ziaka kipahna/phatnala satheilou ding mi aom leh David ahingei ding’ akichi hial hi. Himahleh, David in eite adingin phatna la 150 (Sam laibu) gelhsa honna koihsak hi. Hiaite tuni’n tan donga hon khamuan leh hon kipaksakte ahi uhi.
3.         Ahihleh,Davidin hiai bang haksatna leh lungkhamnate tunga avualjohna thuguk bang ahi dia? Aman  hichi’n ana gelh hi. ‘Toupa kiangah thilkhat ka ngena, huai mahmah kazong ding; Toupa kilawmdan muding leh a Biakina thu dong dingin, ka damsung tenga Toupa in a ka om gige theihna dingin’ (Sam 27:4).
a) David in khovelmi leh khovel thila lametna koihlou in Pathian ah lametna ana nei zaw hi.  Aleh lam ah eite’n bel mihing leh khovel lamah lametna inga kha zaw naknak uhi. Ihinna leh thil bangkim Pathian thu ahihdan imuhchian uh apoimoh mahmah hi. “Purpose driven life” laibu ah ‘Pathian in nang  Amah adia hon siam ahi’ chi’n gelh hi. Khristian Thukizakna  2004 (New Year) January issue editorial a Rev. B. Luaichinthang in agelh ‘ ei Pathian na sem dia, (kumthak 2004) mua na damlaite’n’ chihin genkha kasa mahmah hi.   
b) Anihna ah, David in athilnget huaimah tuh muhtumin azong hi. Eite, ithilnget te bang leng muhtum taktak a inget adiam, tunia ingette jingchianga mangngilhjel maimah ihih khak ding lauh huai hi.
c) Athumna ah, David thilnget tuh Pathian kilawmna/hoihna, thupina leh thilhihtheihnate mua, theihsiam ding ahi hi. James Branon in Daily bread a athugelh khat thupi mahmah kasa hi. Aman agenna ah “ biakna kikhop ah mipi’n phatnala  ‘Itna lamdang amin ngaih e…… tua mun nuam ah ni bang tang ah kum sangsawm ivei chian……..” chih  honsa ua, a chang topna sa theilouin ka mit ah khitui ahong luang a, ka tanu Melisa kum 16 lela upa  in accident tuaka hon sihsan nung ‘tua van gam ah kei honna ngak ahi chih hon phawksaka kipahna toh la leng sa theilou in ka om mai h, achi hi.
4.         Joseph haksatnate: (Genesis 37-45): Joseph in mang aneia tuaziakin asanggamte huatin aom (37:5), a sanggamte’n thah a paihmang asawm uh (37:19-20), puannakte asuahsak ua, kawkhuk tui omlouhna ah akhia uh(37: 23-24), Ismail khualjin mite kiangah dangka 20 in khotin om hi(37:28), Egypt ah suangkulh mialtak sunga khumin aom(39:19), suangkulh apan potkhiak theihna dingin kumpipa greptui petu kiangah angen, himahleh tua pan suangkulh a apotkhiak nungin amangilh maimah hi (40:14, 41:9).
5.         Joseph in hiai bang haksatnate apan bang chidan a suahtakna mu ahia? Joseph tangthu a lungmuan huai leh thupi pen tuh, ‘Toupa kha tuh Joseph kiangah aom a’ chih thumal ahi. Athupi mahmah tuh Joseph in a thil etdan (perception) ahi. Amah zuakmang aute kimohsa a kisel  lai un, Joseph in “Pathianin kial leh haksatnate apan a ahon humbitna dia ahonsawl ahi” (45:5) achi thei hi. Ei lawi hileng bang igen taphet diam aw!
6.         Hanna (Elkan Ji) haksatnate (I Samuel 1:1-10) : Pianken a mibatlouhna nei(nau neitheilou) ahi (1:2), apasal Elkan zi nihna (Benina) in tate anei, Hanna a enghou nakhi. Hiai lungkhamna ziakin a kapkapa, ann leng ane kei hi(1:7), Pathian maia athum lai nasan in zukham hi dia muanmohin a om(1:15). Hanna in a haksatnate toh Pathian abuana, Toupa mai ah alungsim/lunggimna asungkhia hi. Pathian in a thumna ajaa vualjawlna tapa Samuel anei hi. Hanna banga pianken haksatna nei ihih inleng Amah kiang juan lehang ilungkham leh mangbatnate Pathiana ikipahna tuntu ahonghi thei hi.
           Hiaite banah, phaknatna neite (phak natna toh kisai  Leviticus 13:45-46) mi sawmte Jesu kiangah hong pai ua, damna angah uhi (Luka 17:12-14, Mathai 8:3). Jesu’n “he ka ut hi” chi’n akhutin alawng a ahihdam maimah hi. Mite maia zum huaia, kua mahin hon phawkpih louhlai in leng ilungsima Amah pathiana lametna leh muanna ineih leh hon hihdam, hon khamuan ding leh vualjawlna hon pedingin ikiang naiah, hon sawkpha dingin a om gige hi.  Lungmuan huai hi.

*