About Me

My photo
I live eachday hoping tomorrow will be a better day

Saturday, November 19, 2011

Pu Phungzathang Tonsing, Minister (Power), Manipur


Pu Phungzathang Tonsing (Pathang), tulela Cabinet Minister, Manipur ka muh khak masakna pen, July kha 1976 hi’n ka thei. Buangmun khua ah Pu Ngurdinglien, huailai in Minister Manipur toh hong kijui uhi. Amah, Puthang huai hunin Minister/MLA hita hia chih leng ka thei kei. Himahleh, akigen danin, MDC election candidate Pu Taivel adia vote zonga hong pai ahi uh. Buangmun hausa, kapu Kamngul Guite In kongtual ah mipi kikhopna oma, tua ah Pu Ngurdinglien, Minister in thu genna nei hi. Ka theih gige khat ahihleh, MDC candidate Pu Taivel in thugenna (Hmarpau in) aneih in ‘eilalpa pu Kamngul khawm, housing scheme pebok kata’ hon chia, ama hihtheihlouhlam theikhe guih ahi dinga, Pu Dinglien enphei in ‘ ani thei diim?’ chin dong hi. Pu Dinglien in leng pau sese lou in a lu susuk ngaungaua, ka Pu Kamngul tuh Housing scheme ngah ahi mai hi. Hiai public meeting ah entertainment danin Buangmun Youth Club (BYC) in lasak ding anei ua,  ahonsak taktak ule bel Lusheila Taplou thei kanilou… aw kalai natte kha.. chih honsa uhi. Ahun leh munttoh kituak hia kituaklou chih bel thei keng, himahleh hiai la pen tuhun laia Radio a kisa ahihmanin popular mahmah hi.
2.         Hiai programme zatna ah, Pathang leng mipi’n lasa dia anget ziakun, Guitar honla in ‘Duangjen ngaihnou tongdam sanchimlouh…. chih honsa a, siam kasa petmah hi. Huai hunlai in khosung upate houlimna ah ‘Uthangpu’ chih (Pu T Phungzathang agenna uh) kiza tam mahmah hi.
3.         Pathang thupi leh ettawn tham ching kasakna khenkhate:
a)            Ka theih khak chil(1974) apan tunitan dongin eimi leh Manipur adinga heutu/politician effective pente laka khat ana hiden hi. Hiai banga hun sawt leadership leh thuneihna lenzou politician genlouh bureaucrats leng tam hetlou hi. Israelte Egypt apan honpawtkhiakpih bang hitaleh Canaan gam lutpih zou hial ding hunsung  leadership analen den hi.
b)            Hiai bang dinmun lenzou ding leh len den thei dinga taksa damna Insung navak leh nek-le-dawn thila kikep siangthouna aneihpen etton taak petmah kasa hi. Hiai khawngziakmah leng ahi di, Saptuam(EBCC) in Upa dinga ordination(thaunilhna) anatan sak uh. Pathian seh heutu khat ahingei ding chih ka muang ngam mahmah hi.
c)            Gamsung leh namkal buainate ziaka chimoh leh mangbat tawpkhawkin bangzah vei hiam personal taka kihou khak banah, telephone tungtawn bangin ahun leh hunlou chilouin bangzah vei hiam kana houpih kha tei hi. Hiai hunte ah Pathangin, chimtaak leh buaihuai honsa a hon ngaihsaklouh lam himhim kathei kei hi. Huainaksangin, heutu leh makai ahihna tungtawna pana nalakdante hoihtakin honhilha, khamuan huai thei mahmah hi.
d)            Eimite/singtangmite tawmchik kia himahlehang ngaihdan luangkhawm leh kikhat thei gige loua a om hun atam. Hiai bang hunte ah leng Pathang lungke hetlou ahihdan, thupil (paunak) agen katheih gige om hi. Huai tuh, “Lou kaat ding(singtang a lou kihal akat leh louma lohching thei) deih chiatchiat leng ngaihdan kibangloua, kinak theihmah ahi” chih ahi. Hiai ‘thupil’ dik leh kituak kasa mahmah hi. Huan, mipi, abiiktakin, singtanglama upa chingkamte’n leng sangsiam mahmah uh abang hi.
e)            BA (with Distinction) ka passed (1987) in Pathang inleng hon kipahpih mahmaha, a tenna Inn, Paite Veng,  Imphal ah,  lawmte khenkhat toh lunch (sun-ann) hon nekpih hi,. Thupi leh kipahhuai kasa petmah hi. Huan, hiai huna, a thugen khat ka chiamteh gige hi. Huaibel, “ Education is the best politics” chih ahi. Ei singtangmite ading bangin tuh dik mahmah ahihdan phawk deuhdeuh in om hi. Huan, igama education akiakniam toh tawna, politics banga leng keniam ma hide aw, hon chisak hi.
f)             Dr. Pauzachin Guite in cabinet minister bang hihiam chih agenna khatah hichiin eipau in gen hi. Cabinet ichihtuh “guultawng” chihna ahia, Cabinet Minister tuh Solkala sungtawngpen/inteekpen a pang chihna ahi chi hi. Hiai bang dinmun Pathangin aletziak mah ahi dinga, Manipur Solkala lian leh thunei petmah hi. A seppih khak Ministers dangte hita leh Chief Ministerte nasan in thudot mahmah ahihdan mimal taka ka theih khakna hun bangzah hiam ana om khatei hi. Minister a apanlouh lai nasan in leng Minister dangte’n ama bial sunga nasep leh thilbawlding aneih uleh dongkhiallou uhi. Minister khatin a genna ah tuh ‘Thangpu (Pathang agenna) bialsung ahia, amah donglouin zaw bangmah kahih hetkei ding’ chi bilbel ka theihkhak a om hi.
g)            Pathang heutu chitna mahmah hia ka muh khat ahihleh, aman singtang khua hausate (chief) zahna pia in limsak gige hi. Singtang hausate apil hi’n amawl hita le uh, amau theihsiam ding dandan leh lunglutna bangin kithuahpih leh makaih siam mahmah hi. Hiai kitanauna abawlsiamna (diplomatic skills) aneihziak mah ahi dinga, tuni chiangin, singtang khuate leh inam sungah, hausa leh mipikal kitheihsiamlouh ziaka buaina  tawm mah mah hi. Huainak sangin, hausate gam-leh-lei thua poimoh ahihdan phawkthakna (renaissance) chi khat hongom abang hi. Singtanga hausate leh hausa upate gam neitu taktak ahih dan uh Pathangin theichian mahmah kasa hi.
h)            Party leh Nam heutu ahih dungjuiin gamsung kiteelna(election) hun chiangin hiai bang huna candidate ut tengin party ticket ngetna bawl jel uhi. I nam sunga, kei kahi kichi thei deuh teng candidate ut jel ahihmanin, kua ticket  piakding/piaklouh ding chih thu poimoh tak leh thupukna bawl haksapi suak gige hi.  Mimal takin ka kihel khakna hun nih 1989 (Mualnuam) leh 1990 (Lamka Community Hall) khawmpite ahi. Hiai hunte ah ngaihdan leh muhdan kituaklou taktak oma, inam sung kikekzak petmah ding dinmun bang thei hi. Hiai bang buaina(crisis) hunte ah leng Pathangin angaihtuahna chiimtak zangin, buaina sukvengna ding ahihnaakleh ki niamphatin ngapin pang gige hi.
i)              Pathang thupina mahmah khatnawn ahihleh progressive leader ahihna ahi. Amah Pathang, thil peuhmah ahun leh mun toh kituaka genkhiakdan leh saidan, huan ngaihdan leh chiindan thak omte man mengmeng thei leader ahi.
j)              Pathang mi kisinmi ahi. Banghiam thilthak, ngaihdan thak atheih leh zakte peuhmah chiamteh mengment thei hi. Kikhop khawmna munte ah Pathang in mi thugen hoih leh apahtaakte gelhkhia a, chiamteh khe teuhteuh gige in ka mu hi. “Pathang Diary/Memoirs kisim kha leh athupi mah ding” chih tuh ka lunggulh khat ahi.

4.         Pathangin gam leh nam, pawlpi tuamtuam hi’n mimal ading hita leh a sepkhiate leh panpihna apiakte athei tawmpen pawlleng ka hi ding. Himahleh, keitheihna chiang ah leng, amah Pathang tuka heutu nasemthei leh hat, Manipur singtangmite lakah tam hetlou ding hi.  Hiai bang a heutu leh makai muanhuai leh thil hihthei, huan nek-le-dawn leh thilchin hoihlou tuamtuamte apan kikem siangthou gige,  ei mi nam sungah vang mahmah hi. Huaiziakin, heutu muanhuai, pahtawina leh deihsakna thupi pen tangtaak mahmah hi. University leh institution sangte bangin leng amah Pathang zahna leh athil hoih hihte ziakin Doctorate title bang pethei om leh deihsak huai leh tangtaak mahmah kasa hi. Gen uanglua hilou dingin, eimi sung adingin tuh amah sanga chin leh taakzaw (more deserving case) aom diam! 

No comments:

Post a Comment