Pu
Phungzathang Tonsing (Pathang), tulela Cabinet Minister, Manipur ka muh khak
masakna pen, July kha 1976 hi’n ka thei. Buangmun khua ah Pu Ngurdinglien, huailai
in Minister Manipur toh hong kijui uhi. Amah, Puthang huai hunin Minister/MLA
hita hia chih leng ka thei kei. Himahleh, akigen danin, MDC election candidate
Pu Taivel adia vote zonga hong pai ahi uh. Buangmun hausa, kapu Kamngul Guite
In kongtual ah mipi kikhopna oma, tua ah Pu Ngurdinglien, Minister in thu genna
nei hi. Ka theih gige khat ahihleh, MDC candidate Pu Taivel in thugenna
(Hmarpau in) aneih in ‘eilalpa pu Kamngul khawm, housing scheme pebok kata’ hon
chia, ama hihtheihlouhlam theikhe guih ahi dinga, Pu Dinglien enphei in ‘ ani
thei diim?’ chin dong hi. Pu Dinglien in leng pau sese lou in a lu susuk
ngaungaua, ka Pu Kamngul tuh Housing scheme ngah ahi mai hi. Hiai public
meeting ah entertainment danin Buangmun Youth Club (BYC) in lasak ding anei
ua, ahonsak taktak ule bel Lusheila Taplou
thei kanilou… aw kalai natte kha.. chih honsa uhi. Ahun leh munttoh kituak hia
kituaklou chih bel thei keng, himahleh hiai la pen tuhun laia Radio a kisa
ahihmanin popular mahmah hi.
2. Hiai
programme zatna ah, Pathang leng mipi’n lasa dia anget ziakun, Guitar honla in
‘Duangjen ngaihnou tongdam sanchimlouh…. chih honsa a, siam kasa petmah hi.
Huai hunlai in khosung upate houlimna ah ‘Uthangpu’ chih (Pu T Phungzathang
agenna uh) kiza tam mahmah hi.
3. Pathang
thupi leh ettawn tham ching kasakna khenkhate:
a)
Ka
theih khak chil(1974) apan tunitan dongin eimi leh Manipur adinga
heutu/politician effective pente laka khat ana hiden hi. Hiai banga hun sawt
leadership leh thuneihna lenzou politician genlouh bureaucrats leng tam hetlou
hi. Israelte Egypt apan honpawtkhiakpih bang hitaleh Canaan gam lutpih zou hial
ding hunsung leadership analen den hi.
b)
Hiai
bang dinmun lenzou ding leh len den thei dinga taksa damna Insung navak leh
nek-le-dawn thila kikep siangthouna aneihpen etton taak petmah kasa hi. Hiai
khawngziakmah leng ahi di, Saptuam(EBCC) in Upa dinga ordination(thaunilhna)
anatan sak uh. Pathian seh heutu khat ahingei ding chih ka muang ngam mahmah
hi.
c)
Gamsung
leh namkal buainate ziaka chimoh leh mangbat tawpkhawkin bangzah vei hiam
personal taka kihou khak banah, telephone tungtawn bangin ahun leh hunlou
chilouin bangzah vei hiam kana houpih kha tei hi. Hiai hunte ah Pathangin,
chimtaak leh buaihuai honsa a hon ngaihsaklouh lam himhim kathei kei hi.
Huainaksangin, heutu leh makai ahihna tungtawna pana nalakdante hoihtakin
honhilha, khamuan huai thei mahmah hi.
d)
Eimite/singtangmite
tawmchik kia himahlehang ngaihdan luangkhawm leh kikhat thei gige loua a om hun
atam. Hiai bang hunte ah leng Pathang lungke hetlou ahihdan, thupil (paunak)
agen katheih gige om hi. Huai tuh, “Lou kaat ding(singtang a lou kihal akat leh
louma lohching thei) deih chiatchiat leng ngaihdan kibangloua, kinak theihmah
ahi” chih ahi. Hiai ‘thupil’ dik leh kituak kasa mahmah hi. Huan, mipi,
abiiktakin, singtanglama upa chingkamte’n leng sangsiam mahmah uh abang hi.
e)
BA
(with Distinction) ka passed (1987) in Pathang inleng hon kipahpih mahmaha, a
tenna Inn, Paite Veng, Imphal ah, lawmte khenkhat toh lunch (sun-ann) hon
nekpih hi,. Thupi leh kipahhuai kasa petmah hi. Huan, hiai huna, a thugen khat
ka chiamteh gige hi. Huaibel, “ Education is the best politics” chih ahi. Ei
singtangmite ading bangin tuh dik mahmah ahihdan phawk deuhdeuh in om hi. Huan,
igama education akiakniam toh tawna, politics banga leng keniam ma hide aw, hon
chisak hi.
f)
Dr.
Pauzachin Guite in cabinet minister bang hihiam chih agenna khatah hichiin
eipau in gen hi. Cabinet ichihtuh “guultawng” chihna ahia, Cabinet Minister tuh
Solkala sungtawngpen/inteekpen a pang chihna ahi chi hi. Hiai bang dinmun
Pathangin aletziak mah ahi dinga, Manipur Solkala lian leh thunei petmah hi. A
seppih khak Ministers dangte hita leh Chief Ministerte nasan in thudot mahmah
ahihdan mimal taka ka theih khakna hun bangzah hiam ana om khatei hi. Minister
a apanlouh lai nasan in leng Minister dangte’n ama bial sunga nasep leh
thilbawlding aneih uleh dongkhiallou uhi. Minister khatin a genna ah tuh
‘Thangpu (Pathang agenna) bialsung ahia, amah donglouin zaw bangmah kahih
hetkei ding’ chi bilbel ka theihkhak a om hi.
g)
Pathang
heutu chitna mahmah hia ka muh khat ahihleh, aman singtang khua hausate (chief)
zahna pia in limsak gige hi. Singtang hausate apil hi’n amawl hita le uh, amau
theihsiam ding dandan leh lunglutna bangin kithuahpih leh makaih siam mahmah
hi. Hiai kitanauna abawlsiamna (diplomatic skills) aneihziak mah ahi dinga,
tuni chiangin, singtang khuate leh inam sungah, hausa leh mipikal
kitheihsiamlouh ziaka buaina tawm mah
mah hi. Huainak sangin, hausate gam-leh-lei thua poimoh ahihdan phawkthakna
(renaissance) chi khat hongom abang hi. Singtanga hausate leh hausa upate gam
neitu taktak ahih dan uh Pathangin theichian mahmah kasa hi.
h)
Party
leh Nam heutu ahih dungjuiin gamsung kiteelna(election) hun chiangin hiai bang
huna candidate ut tengin party ticket ngetna bawl jel uhi. I nam sunga, kei kahi
kichi thei deuh teng candidate ut jel ahihmanin, kua ticket piakding/piaklouh ding chih thu poimoh tak
leh thupukna bawl haksapi suak gige hi.
Mimal takin ka kihel khakna hun nih 1989 (Mualnuam) leh 1990 (Lamka
Community Hall) khawmpite ahi. Hiai hunte ah ngaihdan leh muhdan kituaklou
taktak oma, inam sung kikekzak petmah ding dinmun bang thei hi. Hiai bang
buaina(crisis) hunte ah leng Pathangin angaihtuahna chiimtak zangin, buaina
sukvengna ding ahihnaakleh ki niamphatin ngapin pang gige hi.
i)
Pathang
thupina mahmah khatnawn ahihleh progressive leader ahihna ahi. Amah Pathang,
thil peuhmah ahun leh mun toh kituaka genkhiakdan leh saidan, huan ngaihdan leh
chiindan thak omte man mengmeng thei leader ahi.
j)
Pathang
mi kisinmi ahi. Banghiam thilthak, ngaihdan thak atheih leh zakte peuhmah
chiamteh mengment thei hi. Kikhop khawmna munte ah Pathang in mi thugen hoih
leh apahtaakte gelhkhia a, chiamteh khe teuhteuh gige in ka mu hi. “Pathang
Diary/Memoirs kisim kha leh athupi mah ding” chih tuh ka lunggulh khat ahi.
4. Pathangin
gam leh nam, pawlpi tuamtuam hi’n mimal ading hita leh a sepkhiate leh panpihna
apiakte athei tawmpen pawlleng ka hi ding. Himahleh, keitheihna chiang ah leng,
amah Pathang tuka heutu nasemthei leh hat, Manipur singtangmite lakah tam
hetlou ding hi. Hiai bang a heutu leh
makai muanhuai leh thil hihthei, huan nek-le-dawn leh thilchin hoihlou
tuamtuamte apan kikem siangthou gige, ei
mi nam sungah vang mahmah hi. Huaiziakin, heutu muanhuai, pahtawina leh
deihsakna thupi pen tangtaak mahmah hi. University leh institution sangte
bangin leng amah Pathang zahna leh athil hoih hihte ziakin Doctorate title bang
pethei om leh deihsak huai leh tangtaak mahmah kasa hi. Gen uanglua hilou
dingin, eimi sung adingin tuh amah sanga chin leh taakzaw (more deserving case)
aom diam!
No comments:
Post a Comment