About Me

My photo
I live eachday hoping tomorrow will be a better day

Tuesday, November 15, 2011

Sunday School lesson planning poimohna leh haksatnate (Talks delivered by L. Ngulminthang)

Tunia Sunday school ministry adia calling kichiantak neia commitment bawl heutu hiaizahte toh hun zangkhawm theia ka om manin nuamsa in ka kipak mahmah hi. La in ‘Aw ivekin pangchiatni Krist saptuam bawl dingin/Athusehte juini/aw vualjawlna naak ahi’ ana chih bangin pangkhawma, hiai naupangte laka gospel nasepna poimohtak sem dia kihaanchiam thak dingin iki chial uhi. EBC Saptuamin leng naupang Sunday school ngai poimohin, hiai nasepna panpihtu ding, ‘Kristian Sinsakmi’ kichi laibu neu hoihtak khat inei uhi. Hiai laibu khenpi IVna (pek 32-39) ah kichiantakin, naupang heutute kisakkholhna ding ana gen hi. ‘ Igamin tunia ataksap pen tuh kisakkholhna ahi’ chih hiai laibu ah (pek 32) kigelh hi. Banglam peuh adingin leng akulmoh bang kisakkholhna pen tasam ihihdan hon phawksak mahmah hi. Pastor (Dr) Wapang, (tulela Ladakh a Missionary nasem) in “we north-east people lacked basic” achih ka lungsim ah honglang thakthak hi. Sinsaktu hi’n sinlaite hitaleh kisakkholhna tasam, heutu/makaite leng huchi mah, zi/pasal nei ding leng apoimoh bang kisakhawl tuanlou. Thugen, ahihkei leh nna khatpeuh hih ding chianga leng apoimoh bang kisakkholhna bawl zoulou ihihdan uh kilang mahmah hi. Khatvei, Pathian thugen minthang Billy Graham in athugen zohin Pastor khatin ‘Pu thugen nasiam lua chia ava chibai leh, aman, ‘kei kisakkolhna hunpiakzak nang kisakhawl hile chin siam nakisa kei lai ding’ chi’n ana dawng hi. Lawhchinna leh gahsuah nasepna dingin kisakkhawlna ana poimoh mah ahi. Lohsapnate thil dangdang ziak om thei mahleh atamzawte kisakhawlna apoimoh bang bawl zohlouh ziak ana hi naknak hi.

2. Sunday School in a tup “naupangte Jesu kianga pi leh Pathian deihna bang khalam khanna dinga panpihna piak” ding ahi. Huaiziakin, kisakkhawlna bang leng Pathian pina lou in hitheilou ding hi. Hiai toh tawnin, ei mimal mahmah in leng Sunday School teaching tungtawna khalam khanna ngah isawm ding ahi. En tuabang khalam khanna imuh chiangin, naupangte lakah leng khasiangthou nasep hong tung thei pan ding hi. En ingahlouhpi kuamah kipesawn theilou ding hi. A kigen danin Judate’n kumkhat in dakkal 325, Roman Catholicte dakkal 200, huchimah bangin Protestantte dakkal 52, naupangte sinsakna hun zang uh kichi hi (Kristian Sinsakmi laibu pek 4-5). Ei lawi in naupang Sunday school sinsakna huntawmchik lel pia ihihmanin, kisakkholhna hoihpen toh pan ngai mah ahi. Hiai dingin, Sunday school sinsakna in atup-le-ngim kichiantak theiha, hiaina sem dinga iki piakna (commitment), huan utna kithalopna(passion) heutute’n ineih uh kisam hi.

3. Sunday school sinsak dinga bangziaka kisak-khawl ngai ahiam chih I en ding:

i) Sunday school pen naupangte adia I sahkhua (Christianity) toh kisai, laisiangthou thu kisinsakna formal taka amuh/ngah masakna pen uh (institution) ahia, theihna dik leh kichian tak (right impression) piaktheih kulmoh hi. Huan Sunday schoola sinkhiakte tunung kristian hinkhua a amaute pitu leh lamlahtu ahihmanin, heutu/sinsak tute pilvan leh kisakkhawl kul mahmah hi. Kristian concept leh principle khawg ngaihhouhna leh limsaklouhna ilaka omte, Sunday school teaching lohsapna ziak hikha thei hi.

ii) Pathian thuhing laisiangthou thu sinsakna ahihmanin, mihing siamna(skill),khuak pilna (intelligence) leh theihna (knowledge) lel zanga Sunday school sinsak tuh alohching kei ding hi; Huaiziakin, laisiangthou pansana thumna leh chihtakna toh teaching pethei dia kisakhawl ngeingei ding ahi.

iii) Gindan leh thu-up kisinsakna leh khalam khanna dinga kisinsakna ahihmanin, kisakkholna bukim toh panlak ding ahi. Sahkhua leh culture tuamtuam om khawmna leh tua bang mite toh niteng hu tenga kisaikhakna khopite (cosmopolitan cities) a khosa ihihmanin, sahkhua leh gindan thu kibulphuhna kiptak ineih uh kiphamoh hi.

iv) Kisakkhawlhna hoihtak toh nasepte bawn alohsap leh kisakkhawllou thilhih tuh alohsam dingsa ahi.

3. Sunday school sinsakna toh kisaia kisakkholhna pen lam nih a khenin houlim leng ichi hi. Huaite tuh (a) Sinsaktu hidia mimal kisakkhawlna (preparation as SS teacher) leh (b) Sinlaite sinsak dingdan kisakkholhna/geelkholhna (lesson planning).

I. Sinsaktu hidia mimal kisak-khawlna dinga poimoh mahmah te tuh hiai anuaiate bang ahi:

a) Thumna toh kisa khawlin: Hiai pen class ilakdek chianga naupangte maia thumna ineihte mai hilouin, eimah mimal mahmah in khasiangthou pina ngena thum ding ahi (John 14:26). Huan, eimah siamna leh theihna suangmai loua Pathian kianga kilatkhiakna neih ding ahi (Prov. 3:5,6). Isinsak thu laisiangthouthu tungtawna, naupangte’n khelhna kisikna/kibawlthakna aneih theihna ding ua thum ding ahi (John 16:7-11), laisiangthou thilhih theihna ngahna ding (Rome 1:16) leh khasiangthou in naupangte laka na asepna theihna dingin (Act 1:18) thumni.

b) Sunday school class sinlaite sinsakna patma in sinlaibu pumpi theihsuak masaka, atup leh ngim kichiantak imuh khiak ding ahi. Hiai in nipi nitenga sinlaite adinga poimoh vanzat, sinsak didan leh akum tawna paidingdan kichiantak hon lamlah thei ding hi.

c) Hun sehtuam bawl ngeingei ding ahi. I hun lemchang leh neih theihdan akibang vek kei, himahleh hiai dinga hum lemchang bawlkhiak teitei ding ahi. Sunday school lessonte tungtawna ei mahmah inleng khalam khanna imuh sawm ding ahi). Huan hun piak toh kisai bang chi tuka buaileh kidaihlou ikisak hun inleng, hiai nasepna dia commitment, naupangte lakah hilou, Pathian maia ibawlpen phawk thaka, hun kiseh khiak teitei sawm ding ahi. Eiman leh lemchang hunlela sep isawm leh servant hood toh kituak lou ding hi.

II. Sinlaite sinsak dingdan geelkholhna (lesson planning): Hiai adinga ikisakkholhna zahzahin naupangte sinlaia lunglutna pe ding hi. Huaiziakin, lesson planning fell eh kichiantak bawl ngei ngei ding ahi. Lesson planning a tel dia poimoh hiai anuaia tea hi:

a) Tuni a Sinlai in atup-le-ngim kichiantakin gelh khia in. ”. Elmer Towns – author Successful Sunday school lesson preparation in “Sunday school teaching is not grinding out content. We teach for decisions” ana chi hi. Sinlai bu a kigelh bangbang simkhiaka lesson zohpih mai omzia anei kei ding hi.

b) Sinlai toh kisaia, Laisiangthou bung leh chang kipiate(references) simsuak ngei ngei ding ahi. Hiai laisiangthou thute khat-le-khat kizopna leh atup-le-ngimte kichiantaka gelh khiaksa in koih in.

c) Sinlaite outline gelhkhia inla, huan, bang hihmasak ding/nanung ding chihte abanban in vualin. Dotna om theite, naupangte tel theihna ding, example lakding (example lak pen pilvan angai) leh ahun ki houlim kawma, naupangte ngaihdan leh muhdan dot kawm theih ding chihte chiamtehin.

d) Sinlai bangchi banga thukhitna (conclusion) bawl ding ahia? Thukhitna in atup tuh Sunday school lesson ‘naupangte’n bangchi’n amau hinna ah azang thei ding ua’ chih ahi. Conclusion kichiantak omlou a sinlai zoh tuh ‘Pengkul gen neiloua amut un, kua ahia galkap dia kuan? (I Cor 14:8) chihtoh kibang hi. “Teaching a lesson without a proper conclusion is like fishing without a hook”, chi’n Elmer Towns in ana gen hi. Bangchi bang thuhoih leh lunglut huai genpih mahlechin agah omthei lou ding hi. Hiai thukhitna hunah, sinlai tungtawna, thil muhthak, khelhna kisik ding, thilhoihlou hih topsan ding, omdan thak zuih ding, etdan thak, om theite kichiantaka gen khiaka, tua bang thupukna lathei dinga, naupangte panpih ding ahi. Hiai in sinsakna gahsuah ahon tun ding hi.

e) Thupatna(introduction): Hiai introduction pen, sinlai in atup leh naupang isinsakte dinmun kikal zoptuahna ahihmanin, lesson plan izoh vek chianga, sinlai in atup-le-ngim bang ahia, naupangte hiai lesson toh kisaia adinmun uh bang ahia chihte kichiantaka thei kawma bawl ding ahi. Thupatna ding bang hi ding hiam chih lesson plan ibawl zoh chianga ngaihtuah pat ding ahi. Thupatna a izat ding, tangthu laisiangthou apan hiam, ahih keileh initeng hin khua toh kisai, newspaper thusuah, thil tung khat peuh ahihkeileh dotna bang leng ahi thei hi. Intruduction pen genkhiak dan siam kisin ding ahi.

f) Lesson sinsak dingdan (method): Lesson atuam dungjui in sinsakdingdan(method) tuam a om ding hi. Kisakkholhna dangte izoh vek chiangin, apoimoh mahmah tuh, bangchi sinsak ding chih ahi. Hiai sinlai sinsak theihdan hoih pen bang ahi dia? Lecture thoh kia, ahih keileh abu ate simkhiak mai ahun kei hi. Hitheileh, sinlaibu pen Sunday school class a tawilouh ding chih ahi. Sinlai subject toh kituakin, lecture, group discussion, question/answer dramatized leh vanzat dang dang poimoh ngaihtuah khiak ding ahi. Hiai sinsak didan igeel lai in misiamte gendan “we retain 10% of what we read, 20% of what we hear, 30% of what we see, 50% of what we see abd gearm 70% of what we say, 90 of what we say and Do!” chihte phawkkawm lehang.

4. Sunday school heutu dia kisakkholhna leh lesson planning bawlna toh kisai haksatna om theite: Hiai pen practical leh relevant zaw dingin, heutu mimalmalte’n inatuah leh phut khak haksatnate gelhkhia/chiamteh lehang. Huan, bang chi bang in hiai haksatnate ina zou(overcome) theia chih chiamtehin gelh khe jel lehang eimahmah a ding leh midangte adingin leng phatuam ding hi. Atangpia, haksatna om theite hiai anuaibang in igen ding:

a) Ki sakkhawlhna bukim neih haksa: Kisakholhna bukim neih louhin heutu mimal adingin haksatna, khat veivei naupangte mai ah lohsapna leh maizumna hontun thei hi. Hiai ah material preparation sang mahin leng prayer preparation poimoh zaw tham hi.

b) Hun kidaihlou: Sunday school ministry pen full time hiloua, zekzonna leh sepna tuamtuam neite mahni ki volunteer a sem ihihmanin, hun zat siam(time investment) poimoh mahmah hi. Hiaibang haksatna ituah hun in ei leh ei, hiaina sepna dinga Pathian maia commitment ineihte phawkthaka thathak lak poimoh hi. Thil dangtampi ipoimohte sem khalou banga I om in leng hiai nasepna awlmoh lehang ikulmoh dangte Pathianin hon geelsak ding ahi chih muangngam ni hang.

c) Vanzat buchinglou: Abiiktakin, ei saptuam dingthakte adingin, vanzat kiching leh hoih nei bukim haksa hi. Vanzat genlouh, amun ding lel mah leng buaipih leh haksa ahihmanin, heutute’n I vanzat neih dan leh budget en kawma effective thei pen ding geel ahih in a chidam ding hi.

d) Training/Experience kisam: Voluntary service ahih dungjui in mi khat in sawtpi va sepkhak theih leng ahi keia, huan, akulmoh bang training leh kisinsakna pethei dingin leng facilities inei keia. Huaiziakin, hia bang haksatna pen zohna ding mimal lunglutna leh kipiakzohna sang ngai mahmah hi.

e) Naupangte lunglut zoulou: Sunday school mun tam zaw ah, naupangte lunglut zoh louhna tuh haksatna lianpi ahi. Ei lunglut leh kithalop taka ipan lai inleng sinlai naupangte lung lutlou thei uh hi. Aziak hitheite, eilam kisakholhna buchinlouh ziak, naupangte lunglutna theihsiam louh ziak, hun zatdan leh thil organize dan siamlou, well rounded personality kitaksapna, khasiangthou nasepna tellou, etc. Thumna, passion leh commitment etthak ngai hi.

f) Nu-le-pa inlam apan follow up action omlou: Nu-le-pate tamzaw apan feedback kiza ngeilou mah hi. Ei kuhkalna leh citaka hun leh tha senga ipan lai inleng nu-le-pa tampi’n hon phawkpihlou thei mah uhi. Himahleh, naupang khat lel leng jesu khebula ipia, khalam khanna anagh uleh leng hiai nu-le-pa recognition te sang a manpha zawtham ding ahi chih mangngilh kei ni hang.

g) Social support kisam?: Kristian society a om himah lehang khatveivei, naupang laka gospel nasepna dinga chidam huailou chindan leh environment tampi ilakah om hi. Heutu mimalmal in hiaibang I experience khak leng ka um hi.

Toupa na nasepna uah hon vualjawl hen aw.

******

No comments:

Post a Comment